Ocena słuchu nie zawsze wymaga aktywnej współpracy pacjenta. Właśnie dlatego badanie ABR (Auditory Brainstem Response) stanowi jedno z najważniejszych narzędzi diagnostycznych w nowoczesnej audiologii. Pozwala obiektywnie określić próg słuchowy oraz ocenić sposób, w jaki bodźce dźwiękowe przewodzone są od ucha do pnia mózgu. Badanie znajduje zastosowanie zarówno u noworodków i małych dzieci, jak i u dorosłych, u których standardowa audiometria nie daje jednoznacznych wyników lub nie może zostać wykonana.
Pamiętaj!
W Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS badanie ABR przeprowadzają doświadczeni specjaliści z wykorzystaniem nowoczesnej aparatury diagnostycznej, co pozwala na precyzyjną ocenę słuchu oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania diagnostycznego lub terapeutycznego.
Badanie ABR okiem ekspertów otolaryngologii
Warto zapoznać się z wydaniem biuletynu Report Card, które poświęcone jest wykorzystaniu słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu do wyznaczenia progu słuchowego. Autorami biuletynu są członkowie brazylijsko-polskiego zespołu naukowców: Milaine Dominici Sanfins, Adriana Neves de Andrade, Prof. Piotr H. Skarżyński, Carla Gentile Matas, Maria Francisca Colella-Santos.
Zapraszamy do zapoznania się z tym interesującym materiałem.
- Biuletyn październik 2023 plik .pdf, 2.54 MbPobierz
Wyznaczenie progu słuchowego metodą ABR, czyli precyzyjna diagnostyka słuchu
Ocena słuchu nie zawsze jest możliwa na podstawie odpowiedzi pacjenta. Dotyczy to przede wszystkim niemowląt, małych dzieci oraz osób, które z różnych powodów nie są w stanie współpracować podczas standardowego badania audiometrycznego. W takich sytuacjach zastosowanie znajdują obiektywne metody diagnostyczne, do których należy badanie słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR – Auditory Brainstem Response).
Ocena progu słyszenia bez konieczności aktywnego udziału pacjenta
Badanie ABR pozwala określić próg słyszenia bez konieczności aktywnego udziału pacjenta. Dzięki analizie odpowiedzi układu słuchowego na bodźce dźwiękowe specjalista może oszacować czułość słuchu na różnych częstotliwościach, a także uzyskać informacje pomocne w rozpoznaniu rodzaju i stopnia niedosłuchu u dzieci i dorosłych. Jest to jedna z najważniejszych metod wykorzystywanych we współczesnej diagnostyce audiologicznej, szczególnie u najmłodszych pacjentów.
Czym jest badanie ABR? Poznaj szczegóły
Badanie ABR (Auditory Brainstem Response), nazywane również badaniem słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu, jest nieinwazyjnym badaniem elektrofizjologicznym oceniającym reakcję drogi słuchowej na bodźce akustyczne. Podczas badania na skórze głowy pacjenta umieszczane są elektrody rejestrujące impulsy elektryczne powstające w odpowiedzi na dźwięki podawane przez słuchawki. Uzyskany zapis pozwala ocenić przewodzenie bodźców słuchowych od nerwu słuchowego do struktur pnia mózgu oraz – w zależności od zastosowanego rodzaju bodźca – określić próg słuchu dla poszczególnych częstotliwości.
Tego typu badanie słuchu jest całkowicie bezbolesne i nie wymaga wykonywania żadnych inwazyjnych procedur. Wynik nie zależy od odpowiedzi pacjenta, dlatego metoda ta znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie klasyczna audiometria nie pozwala uzyskać wiarygodnych rezultatów.
Na czym polega wyznaczanie progu słuchowego metodą ABR?
Wyznaczenie progu słuchowego metodą ABR polega na określeniu najniższego poziomu natężenia dźwięku, przy którym układ słuchowy nadal generuje mierzalną odpowiedź elektryczną.
W praktyce specjalista prezentuje bodźce o różnym natężeniu oraz częstotliwości, stopniowo zmniejszając ich głośność. Na podstawie zarejestrowanych odpowiedzi możliwe jest wyznaczenie elektrofizjologicznego progu słyszenia, który bardzo dobrze koreluje z progiem uzyskiwanym podczas klasycznych badań audiometrycznych.
Badanie pozwala określić słyszenie dla poszczególnych częstotliwości, co ma ogromne znaczenie w diagnostyce niedosłuchów. Dzięki temu możliwe jest nie tylko potwierdzenie obecności ubytku słuchu, ale również określenie jego stopnia, rodzaju oraz charakterystycznego przebiegu na różnych częstotliwościach. Informacje te są niezwykle istotne przy planowaniu dalszego postępowania diagnostycznego i rehabilitacyjnego.
Kiedy wykonuje się badanie ABR?
Badanie ABR znajduje zastosowanie w wielu sytuacjach klinicznych. Najczęściej wykonuje się je u pacjentów, u których nie można wiarygodnie ocenić słuchu metodami behawioralnymi. Szczególnie ważną rolę odgrywa ono w diagnostyce:
- noworodków i niemowląt,
- dzieci poniżej 6. miesiąca życia,
- małych dzieci, które nie współpracują podczas klasycznej audiometrii,
- osób z podejrzeniem niedosłuchu wymagających obiektywnej oceny słuchu.
Badanie ABR a międzynarodowe zalecenia laryngologiczne
Zgodnie z międzynarodowymi zaleceniami badanie ABR jest uznawane za złoty standard w szacowaniu progu słuchu u niemowląt i małych dzieci, które nie są jeszcze w stanie udzielać wiarygodnych odpowiedzi podczas badań behawioralnych. Wczesne rozpoznanie niedosłuchu ma ogromne znaczenie dla rozwoju mowy, języka oraz prawidłowej rehabilitacji słuchowej. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza, tym wcześniej można wdrożyć odpowiednie postępowanie i zapewnić dziecku dostęp do dźwięków w kluczowym okresie rozwoju.
Jakie bodźce wykorzystuje się podczas badania ABR?
Podczas badania ABR można wykorzystać różne rodzaje bodźców dźwiękowych. Wybór odpowiedniego z nich zależy od celu badania i informacji, jakie specjalista chce uzyskać. Najczęściej stosowane są:
- bodziec typu click,
- bodźce częstotliwościowo swoiste (tone burst),
- bodźce typu chirp.
Choć wszystkie wywołują odpowiedź elektryczną rejestrowaną przez elektrody, ich zastosowanie jest różne. Bodziec typu click służy przede wszystkim do oceny przewodzenia bodźców słuchowych w obrębie drogi słuchowej, od nerwu słuchowego do struktur pnia mózgu. Pozwala sprawdzić, czy sygnał dźwiękowy jest prawidłowo przekazywany przez kolejne elementy układu słuchowego.
Jeżeli natomiast celem badania jest wyznaczenie progu słuchowego, czyli określenie czułości słuchu dla poszczególnych częstotliwości, wykorzystuje się bodźce tone burst lub chirp. Umożliwiają one ocenę słyszenia w konkretnych zakresach częstotliwości, dzięki czemu wynik badania znacznie lepiej odzwierciedla rzeczywisty słuch pacjenta.
Dlaczego do wyznaczania progu słuchowego nie stosuje się bodźca typu click?
W praktyce można spotkać się z przekonaniem, że próg słuchowy można określić przy użyciu bodźca typu click. Aktualna wiedza naukowa wskazuje jednak, że takie postępowanie nie jest zalecane. Bodziec typu click pobudza jednocześnie szeroki obszar błony podstawnej ślimaka. Oznacza to, że uzyskana odpowiedź nie dotyczy jednej konkretnej częstotliwości, lecz odzwierciedla aktywność wielu jej zakresów jednocześnie. W efekcie nie można jednoznacznie określić, dla jakiej częstotliwości został wyznaczony próg słyszenia.
Co więcej, odpowiedź uzyskana przy zastosowaniu bodźca typu click najczęściej odpowiada częstotliwości, dla której pacjent słyszy najlepiej. W praktyce może więc nie odzwierciedlać rzeczywistego stopnia niedosłuchu na pozostałych częstotliwościach. Z tego powodu wynik może prowadzić do błędnej oceny słuchu, szczególnie u osób z niedosłuchem obejmującym tylko wybrane zakresy częstotliwości.
Wyjątek stanowią sytuacje, w których audiogram ma przebieg poziomy, czyli próg słyszenia jest zbliżony dla wszystkich częstotliwości. W takich przypadkach wynik uzyskany przy użyciu bodźca typu click może być wiarygodny, jednak nie dotyczy to większości pacjentów. Z tego względu literatura naukowa oraz międzynarodowe rekomendacje wskazują, że bodziec typu click nie powinien być rutynowo wykorzystywany do wyznaczania progu słuchowego.
ABR częstotliwościowo swoiste – dlaczego jest dokładniejsze?
W celu precyzyjnego określenia progu słuchowego stosuje się tzw. częstotliwościowo swoiste badanie ABR (Frequency-Specific ABR). Wykorzystuje ono bodźce tone burst lub chirp, które umożliwiają ocenę słuchu dla konkretnych częstotliwości.
Podczas badania specjalista wyznacza próg słuchowy oddzielnie dla każdej z najważniejszych częstotliwości: najczęściej 500 Hz, 1000 Hz, 2000 Hz oraz 4000 Hz. W razie potrzeby badanie może zostać wykonane zarówno drogą powietrzną, jak i kostną, co pomaga w różnicowaniu rodzaju niedosłuchu.
Takie postępowanie wymaga więcej czasu niż zastosowanie pojedynczego bodźca typu click, jednak dostarcza znacznie dokładniejszych informacji o słuchu pacjenta. To właśnie dlatego badanie częstotliwościowo swoiste uznawane jest za najbardziej wiarygodną metodę elektrofizjologicznego wyznaczania progu słuchowego.
Co można ocenić dzięki badaniu ABR?
Wyznaczenie progu słuchowego metodą ABR dostarcza wielu informacji, które pomagają zaplanować dalszą diagnostykę oraz rehabilitację. Na podstawie uzyskanych wyników specjalista może:
- oszacować próg słyszenia dla poszczególnych częstotliwości,
- określić stopień niedosłuchu,
- ocenić rodzaj ubytku słuchu,
- przeanalizować charakterystykę niedosłuchu w różnych zakresach częstotliwości,
- porównać wyniki z innymi badaniami audiologicznymi.
Badanie ABR jest jednym z elementów kompleksowej diagnostyki słuchu. Uzyskane wyniki są interpretowane łącznie z innymi badaniami, zarówno behawioralnymi, jak i obiektywnymi. Dzięki temu możliwe jest postawienie wiarygodnej diagnozy oraz dobranie odpowiedniego postępowania terapeutycznego lub rehabilitacyjnego.
Czy badanie ABR wymaga znieczulenia?
Jednym z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących badania ABR jest przekonanie, że do jego wykonania konieczne jest znieczulenie lub sedacja. W rzeczywistości w większości przypadków nie jest to potrzebne.
Najważniejszym warunkiem uzyskania wiarygodnego wyniku jest ograniczenie ruchów badanego oraz zapewnienie spokojnych warunków podczas rejestracji odpowiedzi układu słuchowego. U niemowląt i małych dzieci najlepsze rezultaty uzyskuje się podczas naturalnego, głębokiego snu, który pozwala wyeliminować zakłócenia związane z napięciem mięśni czy ruchami gałek ocznych.
Równie istotne jest odpowiednie przygotowanie stanowiska badania. Specjalista dba o ograniczenie zakłóceń pochodzących z otoczenia, takich jak szumy elektryczne czy inne źródła interferencji, które mogłyby wpłynąć na jakość rejestrowanych odpowiedzi. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie wiarygodnych wyników bez konieczności stosowania środków uspokajających.
Czy niemowlę trzeba usypiać do badania ABR?
W zdecydowanej większości przypadków – nie. Badanie ABR u niemowląt można przeprowadzić podczas naturalnego snu dziecka. Odpowiednie zaplanowanie wizyty oraz dostosowanie jej do rytmu dnia malucha sprawia, że badanie często udaje się wykonać bez stosowania sedacji. Kluczowe znaczenie ma także współpraca rodziców, którzy otrzymują wskazówki dotyczące przygotowania dziecka do wizyty.
Sedacja może być rozważana jedynie w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy mimo odpowiedniego przygotowania nie uda się przeprowadzić badania podczas naturalnego snu lub gdy istnieją inne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie wiarygodnego zapisu. Decyzja o jej zastosowaniu zawsze powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem dobra pacjenta oraz po rozmowie z rodzicami lub opiekunami.
Warto pamiętać: Stosowanie znieczulenia nie jest całkowicie obojętne dla organizmu. Literatura naukowa wskazuje, że u najmłodszych dzieci każdorazowo należy rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko związane z jego zastosowaniem. Z tego względu specjaliści zalecają wykonywanie badania bez sedacji zawsze wtedy, gdy jest to możliwe.
Jak przygotować dziecko do badania ABR?
Dokładne zalecenia dotyczące przygotowania do badania przekazuje personel placówki wykonującej diagnostykę. Ich przestrzeganie zwiększa szansę na przeprowadzenie badania podczas naturalnego snu i uzyskanie wiarygodnego wyniku. Najczęściej rodzice proszeni są o:
- dostosowanie pory badania do rytmu snu dziecka,
- zadbanie o to, aby dziecko było spokojne i najedzone przed badaniem,
- zabranie ulubionego kocyka lub smoczka, jeśli pomagają dziecku zasnąć,
- stosowanie się do wszystkich indywidualnych zaleceń przekazanych przed wizytą.
W przypadku starszych dzieci oraz dorosłych badanie nie wymaga zwykle specjalnego przygotowania. Najważniejsze jest zachowanie spokoju i pozostawanie w bezruchu podczas rejestracji odpowiedzi.
Finalna myśl o badaniach ABR!
Wyznaczenie progu słuchowego z wykorzystaniem słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR) jest jedną z najdokładniejszych obiektywnych metod oceny słuchu. Badanie odgrywa szczególnie ważną rolę w diagnostyce laryngologicznej niemowląt i małych dzieci, ale znajduje zastosowanie również u starszych pacjentów, gdy wykonanie klasycznej audiometrii jest utrudnione lub niemożliwe.
Współczesne standardy diagnostyczne wskazują, że do wyznaczania progu słuchowego należy wykorzystywać bodźce częstotliwościowo swoiste, takie jak tone burst lub chirp, które umożliwiają ocenę słyszenia dla poszczególnych częstotliwości. Samo badanie jest bezbolesne, nieinwazyjne i w większości przypadków może zostać przeprowadzone bez znieczulenia, zwłaszcza jeśli pacjent – w przypadku niemowląt – znajduje się w naturalnym śnie. Wyniki badania ABR stanowią ważny element kompleksowej diagnostyki słuchu i pomagają specjaliście dobrać dalsze postępowanie diagnostyczne, rehabilitacyjne lub terapeutyczne.
FAQ. Najczęściej zadawane pytania pacjentów o badaniach ABR
1. Czy badanie ABR jest bolesne?
Nie. Badanie jest całkowicie bezbolesne i nieinwazyjne. Elektrody umieszczane na skórze jedynie rejestrują odpowiedzi układu słuchowego na podawane bodźce dźwiękowe.
2. Jak długo trwa badanie ABR?
Czas badania zależy od jego celu oraz zakresu diagnostyki. Wyznaczanie progu słuchowego dla kilku częstotliwości trwa dłużej niż podstawowa ocena przewodzenia bodźców słuchowych, ponieważ każda częstotliwość oceniana jest oddzielnie.
3. Czy badanie ABR wykonuje się tylko u dzieci?
Nie. Choć jest ono szczególnie ważne w diagnostyce niemowląt i małych dzieci, wykonuje się je również u młodzieży i dorosłych, gdy istnieją wskazania do obiektywnej oceny słuchu.
4. Czy wynik badania ABR wystarcza do postawienia diagnozy?
Badanie ABR jest bardzo ważnym elementem diagnostyki, jednak jego wynik analizowany jest łącznie z innymi badaniami słuchu. Dopiero zestawienie wszystkich wyników pozwala postawić pełną i wiarygodną diagnozę.