Dysfunkcja trąbki Eustachiusza

Dysfunkcja trąbki Eustachiusza to częsta, ale często niedoceniana przyczyna uczucia zatkanego ucha, ciśnienia w środku głowy, szumów usznych i nawracających zapaleń ucha środkowego. Polega na nieprawidłowym otwieraniu lub zamykaniu trąbki, co zaburza wyrównywanie ciśnienia między uchem środkowym a nosogardłem. Ponadto dysfunkcja ta utrudnia wentylację ucha i odpływ zalegającej wydzieliny. Jak zatem prawidłowo ją rozpoznać i leczyć? Sprawdź szczegóły razem z nami. 

Warto wiedzieć! 

Specjaliści wyróżniają trzy główne typy tej patologii, czyli dysfunkcję obturacyjną (trąbka nie otwiera się), patuliczną (trąbka zbyt otwarta) oraz dysfunkcję związaną ze zmianami ciśnienia (np. u nurków, pilotów). Każdy z tych typów daje nieco inny obraz kliniczny, ale wspólnym mianownikiem jest dyskomfort w uchu i ryzyko rozwoju chorób ucha środkowego, takich jak wysiękowe zapalenie ucha.

Czym jest dysfunkcja trąbki Eustachiusza i jakie daje objawy?

Trąbka Eustachiusza to wąski kanał łączący jamę ucha środkowego z nosogardłem, odpowiedzialny za wyrównywanie ciśnienia, napowietrzanie ucha i odprowadzanie wydzieliny. Przy prawidłowym funkcjonowaniu otwiera się na krótko przy przełykaniu, ziewaniu czy mówieniu, a poza tym pozostaje zamknięta, chroniąc ucho przed zarazkami i gwałtownymi zmianami ciśnienia.

Gdy trąbka działa w zaburzony sposób, pojawia się zespół objawów określany jako dysfunkcja trąbki Eustachiusza. Do typowych objawów zaliczamy:

• uczucie pełności/ciśnienia w uchu, 
• uczucie zaczopowanego ucha, 
• wyraźne przeskakiwanie lub trzaski w uchu przy przełykaniu, 
• niekiedy ból ucha. 

Pacjenci zgłaszają również pogorszenie słuchu, szumy uszne, a niekiedy zawroty głowy i zaburzenia równowagi, jeśli zmiany wpływają pośrednio na ucho wewnętrzne.

Trąbka Eustachiusza, inaczej trąbka słuchowa czy przewód Eustachiusza, jest strukturą, która łączy ucho środkowe z gardłem. Choć mierzy jedynie około 3-4 centymetrów długości, pełni ważną funkcję w wyrównywaniu ciśnień pomiędzy uchem środkowym a środowiskiem zewnętrznym. W biuletynie, stworzonym przez zespół polsko-brazylijskich naukowców, w składzie którego znaleźli się prof. Piotr H. Skarżyński, prof. Milaine Dominici Sanfins, prof. Michele Vargas Garcia oraz mgr Vitor Cantele Malavolta, specjaliści poruszyli temat trąbki Eustachiusza, skupiając się na omówieniu problemu dysfunkcji z nią związanych oraz sposobów radzenia sobie z nimi.

Jakie są najczęstsze przyczyny problemów z trąbką Eustachiusza?

Najczęściej dysfunkcja trąbki Eustachiusza ma charakter obturacyjny, co oznacza, że ujście trąbki od strony nosogardła jest obrzęknięte lub zablokowane przez stan zapalny błony śluzowej, przerost migdałka gardłowego, polipy, skrzywioną przegrodę, a rzadziej guz. 

Do typowych wyzwalaczy tejże przypadłości należą ostre infekcje górnych dróg oddechowych, alergiczny nieżyt nosa oraz przewlekły nieżyty zatok, w których przebiegu dochodzi do obrzęku błony śluzowej także w okolicy ujścia trąbki.

Istnieje też patuliczna dysfunkcja trąbki, w której struktura pozostaje nadmiernie otwarta, najczęściej po gwałtownej utracie masy ciała i daje charakterystyczne uczucie słyszenia własnego oddechu. Osobną grupę stanowi dysfunkcja związana z nagłymi zmianami ciśnienia. Dotyczy osób często latających, nurków, pracowników narażonych na wahania ciśnienia, u których trąbka nie nadąża z wyrównywaniem ciśnień. 

Zatkane ucho i uczucie ciśnienia: kiedy podejrzewać dysfunkcję trąbki Eustachiusza?

O dysfunkcji trąbki Eustachiusza można myśleć, gdy uczucie zatkanego ucha, pełności, kliknięć czy trzasków przy przełykaniu utrzymuje się dłużej niż typowe objawy po locie czy przeziębieniu. Szczególnie niepokojące są nawracające epizody, którym towarzyszy pogorszenie słuchu oraz skłonność do zapaleń ucha środkowego lub wysięku za błoną bębenkową.

W przypadku formy patulicznej pacjent najczęściej skarży się na autofonię, co oznacza, że słyszy własny głos, oddech, a nawet bicie serca nienaturalnie głośno. Niestety bywa to bardzo uciążliwe i nasila się w pozycji stojącej.

Jeżeli objawom towarzyszy dodatkowo ból ucha, gorączka, wyciek z ucha, zawroty głowy czy wyraźne zaburzenia równowagi, konieczna jest pilna konsultacja otolaryngologiczna, ponieważ może chodzić o ostre zapalenie ucha środkowego, zapalenie błędnika lub inne poważniejsze schorzenia.

Jak wygląda diagnostyka dysfunkcji trąbki Eustachiusza?

Rozpoznanie dysfunkcji trąbki Eustachiusza opiera się na połączeniu wywiadu, badania laryngologicznego, audiologicznego i specjalistycznych testów funkcji trąbki. Ocenia się błonę bębenkową w otoskopii, jamę nosową i nosogardło (np. endoskopowo), słuch (audiometria), a także wykonuje się testy drożności trąbki.

W dysfunkcji obturacyjnej często obserwuje się ciśnienie ujemne w uchu środkowym. W tzw. teście funkcji trąbki mierzy się zmiany ciśnienia w uchu środkowym podczas połykania czy stosuje się próby Valsalvy, co pozwala ocenić, czy trąbka otwiera się i zamyka prawidłowo. Coraz większe znaczenie mają również standaryzowane kwestionariusze objawów oraz videoendoskopia ujścia trąbki.

Leczenie dysfunkcji trąbki Eustachiusza

Leczenie dysfunkcji trąbki Eustachiusza zawsze zaczyna się od przyczyny. Jeśli za problem odpowiada infekcja, alergiczny nieżyt nosa czy przewlekłe zapalenie zatok, podstawą jest odpowiednia terapia farmakologiczna. W lżejszych, przejściowych postaciach pomocne bywa także „rozruszanie” trąbki, czyli częste połykanie, żucie, ziewanie czy stosowanie próby wyrównywania ciśnienia (manewr Valsalvy). 

W przewlekłej dysfunkcji obturacyjnej trąbki Eustachiusza, gdy mimo leczenia zachowawczego utrzymuje się podciśnienie lub wysięk w uchu środkowym, rozważa się zabiegi chirurgiczne, np. nacięcie błony bębenkowej z założeniem drenażu (dreny wentylacyjne), co pozwala na stałe wyrównanie ciśnienia i odpływ płynu. 

W części przypadków można także prowadzić trening mięśni, poprawiający mechanikę otwierania i zamykania ujścia trąbki podczas połykania czy mówienia. 

Szybka diagnostyka i leczenie pod okiem otolaryngologa, to podstawa!

Niezależnie od wybranej metody leczenia dysfunkcji trąbki Eustachiusza, zawsze ważna jest szybka diagnostyka oraz współpraca otolaryngologa, audiologa i – w razie potrzeby – alergologa. Jest to ważne, aby nie tylko złagodzić objawy zatkanego ucha, ale także zmniejszyć ryzyko nawrotowych zapaleń ucha środkowego i trwałego uszkodzenia słuchu. 

Dysfunkcję trąbki Eustachiusza można zatem skutecznie leczyć, a profilaktyka w ramach kompleksowych badań słuchu, pozwala na wykrycie pierwszych objawów, zanim staną się one uporczywe i nieznośne dla pacjenta.