Czym jest BPVC?

BPVC (Benign Paroxysmal Vertigo Of Childhood, czyli łagodne napadowe zawroty głowy wieku dziecięcego) to najczęstsza postać zaburzeń równowagi u dzieci. Charakteryzuje się nagłymi i epizodycznymi napadami zawrotów głowy. Szacuje się, że różne formy BPVC dotyczą co najmniej kilku procent populacji, ale często nie są poprawnie rozpoznane, bo małe dzieci nie potrafią jasno opisać swoich odczuć. Sprawdź szczegóły razem z nami, a w razie potrzeby, zgłoś się do jednej z wielu placówek Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS.

Rodzicu pamiętaj! 

Mimo że epizody BPVC mogą wyglądać dramatycznie, przypadłość ta ma charakter łagodny, nie jest guzem mózgu ani ostrym udarem. Nie oznacza to jednak tego, że nie wymaga specjalistycznej diagnostyki laryngologicznej, neurologicznej i audiologicznej, by wykluczyć inne poważne przyczyny zawrotów głowy u dzieci. Pamiętaj, że BPVC jest chorobą wieku dziecięcego o innych kryteriach rozpoznania, niż w przypadku osób dorosłych.  

Czym jest BPVC i na czym polega to schorzenie?

BPVC to schorzenie przedsionkowe, w którym dochodzi do nawracających, napadowych epizodów zawrotów głowy u z pozoru zdrowego dziecka, najczęściej w wieku około 3-4 lat. Objawy mogą zaczynać się zarówno wcześniej, jak i później. 

Ataki pojawiają się nagle, mogą trwać od kilku minut do nawet wielu godzin czy dni, a między nimi dziecko funkcjonuje zupełnie normalnie, z prawidłowym badaniem neurologicznym i słuchowym. Podczas epizodu dziecko może nagle się zatrzymać, przytrzymywać dłońmi głowę lub rodzica, wyglądać na przestraszone, skarżyć się na to, że „wszystko się kręci”. U najmłodszych jedynym objawem bywa płacz, chwiejny chód lub upadki.

BPVC (Benign paroxysmal vertigo of childhood) – łagodne napadowe zawroty głowy to przypadłość dotykająca dzieci około 3-4 roku życia. Zawroty głowy mogą trwać od kilku minut do nawet kilku dni. Z epizodami bywają powiązane takie dolegliwości jak: nudności, wymioty, rytmiczne ruchy gałek ocznych, bladość, a także nadwrażliwość na dźwięki, zapachy czy światło.

Temat zawrotów głowy, między innymi także BPVC został szeroko omówiony w biuletynie publikowanym przez polsko-brazylijski zespół ekspertów, w skład którego weszli: Prof. Piotr H. Skarżyński, prof. Milaine Dominici Sanfins oraz prof. Aline Cabral.

Zachęcamy do zapoznania się z treścią biuletynu.

Jak rozpoznać objawy BPVC u swojego dziecka?

Napady BPVC często współistnieją z objawami typowymi dla migreny: nudnościami, wymiotami, oczopląsem (rytmicznymi ruchami gałek ocznych), bladością, nadwrażliwością na światło (fotofobia), nadwrażliwością na dźwięki (fonofobia) czy intensywne zapachy (osmofobia). Dziecko może mieć w czasie napadu problem z utrzymaniem równowagi, potykać się, wpadać na meble czy schody, co zwiększa ryzyko urazów. 

U części małych pacjentów obserwuje się także zaburzenia rozwoju psychoruchowego, w tym opóźnienie raczkowania, chodzenia, utrzymywania głowy w pionie. Pojawiają się również trudności w nauce, mowie i czytaniu, co sprawia, że BPVC ma realny wpływ na funkcjonowanie całej rodziny.

Warto wiedzieć! 

W przeciwieństwie do BPPV u dorosłych, BPVC nie wynika ze zmian zachodzących w uchu wewnętrznym. Nie ma też potwierdzonego jednego markera czy mechanizmu choroby. Obecnie traktuje się je jako swoisty migrenowy zespół przedsionkowy wieku dziecięcego, w którym układ równowagi reaguje nadmiernie na różne bodźce. Co ciekawe, badania między napadami pozostają prawidłowe, a dziecko w obrazie klinicznym uznawane jest za zdrowe. 

Jakie objawy mogą wskazywać na łagodne położeniowe zawroty głowy?

U dorosłych tzw. łagodne położeniowe zawroty głowy kojarzą się zwykle z BPPV, a więc z krótkimi napadami wirowania przy zmianie pozycji głowy. U dzieci w przypadku BPVC obraz jest inny. Zawroty głowy nie zawsze są ściśle związane z konkretnym ustawieniem głowy, mogą trwać dłużej, a ważne jest to, że epizody się powtarzają i są oddzielone okresami całkowicie prawidłowego funkcjonowania. Najczęstsze objawy, które powinny zaniepokoić rodziców, to nagłe, wspomniane już epizody zawrotów głowy lub chwiejności, którym mogą towarzyszyć nudności, wymioty, oczopląs, bladość i lęk.

Dziecko z BPVC może „zamierać” w trakcie zabawy i szukać oparcia, a starsze dzieci komunikują, że „kręci im się w głowie” lub „pokój się obraca”. Ze względu na wiek wiele z pociech nie umie nazwać tego wrażenia, więc dorośli obserwują głównie upadki, chwiejność, niechęć do zabaw ruchowych czy ucieczkę od bodźców takich jak światło, hałas czy mocne zapachy. Opisywane są także symptomy pośrednie, w tym lęk przed ciemnością, moczenie nocne utrzymujące się dłużej niż u rówieśników, izolowanie się od innych dzieci czy niechęć do zabawek obrotowych.

BPVC: kiedy wymagana jest pilna konsultacja neurologiczna? 

Poznaj sytuacje, które wymagają pilnej konsultacji z neurologiem w przebiegu BPVC:

• Utrata przytomności, drgawki, nagłe osłabienie kończyn lub zaburzenia mowy w trakcie napadu. 
• Stałe bóle głowy, które utrudniają dziecku codzienne funkcjonowanie i prowadzą do braku apetytu. 
• Postępujące pogorszenie równowagi lub widzenia. 

Pamiętaj, że w klasycznym BPVC badanie neurologiczne między epizodami, badanie słuchu i mowy oraz testy przedsionkowe wykonywane w okresie bezobjawowym są prawidłowe, co odróżnia tę jednostkę chorobową od wielu poważnych schorzeń ośrodkowego układu nerwowego.

Jak wygląda diagnostyka BPPV?

Ponieważ nazwy BPVC i BPPV są do siebie podobne, łatwo o pomyłkę, a tymczasem są to dwa różne schorzenia, z inną diagnostyką i sposobem leczenia. U dorosłych z podejrzeniem BPPV lekarz wykonuje wywiad oraz proste testy położeniowe, wywołując kontrolowaną zmianę położenia głowy i obserwując oczopląs oraz subiektywne odczucie wirowania. 

W BPVC podejście jest inne. Rozpoznanie opiera się na całościowej ocenie zdrowia i funkcji poznawczych dziecka. Mowa o:

• szczegółowym wywiadzie z rodzicami (liczba napadów, ich przebieg, czynniki wyzwalające, objawy towarzyszące, rozwój psychoruchowy, wyniki w nauce, historia okołoporodowa, choroby w rodzinie), 
• pełnym badaniu neurologicznym i otorynolaryngologicznym, 
• a następnie na dobranym indywidualnie pakiecie badań dodatkowych. 

Diagnostyka BPVC 

Zgodnie z kryteriami dla stwierdzenia BPVC wymaga się m.in. kilka ciężkich epizodów zawrotów, prawidłowego badania neurologicznego między napadami, prawidłowych badań słuchowych i przedsionkowych oraz prawidłowego EEG. Wśród zalecanych badań wymienia się też audiometrię tonalną, otoemisje akustyczne czy nawet badania okulistyczne (w celu oceny odruchu przedsionkowo-ocznego). Ważny jest także szereg specjalistycznych testów przedsionkowych. 

Szczególnie u najmłodszych badania muszą być prowadzone w sposób zabawowy, z udziałem doświadczonego zespołu, który potrafi dostosować procedury do możliwości malucha. W razie potrzeby uzupełnia się diagnostykę o badania metaboliczne i obrazowe, by wykluczyć inne choroby, ale w klasycznym BPVC – jak już wspomnieliśmy – wyniki badań między napadami są prawidłowe.

Czy BPVC można skutecznie wyleczyć i zapobiegać nawrotom?

BPVC jest schorzeniem o dobrze rokującym przebiegu. Napady z czasem są krótsze i mniej intensywne, a u części dzieci całkowicie ustępują. Choć nie istnieje jeden sposób minimalizowania dolegliwości związanych z BPVC, istotne znaczenie ma wczesne rozpoznanie, wykluczenie chorób zagrażających życiu i włączenie ukierunkowanej terapii, zarówno objawowej, jak i rehabilitacyjnej. U dzieci z bardzo nasilonymi lub częstymi napadami rozważa się czasem postępowanie podobne do leczenia migreny, czyli:

• modyfikacja stylu życia, 
• unikanie znanych wyzwalaczy, 
• farmakoterapia profilaktyczna dobrana przez neurologa dziecięcego.  

Jednym z najważniejszych elementów leczenia BPVC jest także rehabilitacja rozwoju – fizjoterapeutyczna, logopedyczna, pedagogiczna – ponieważ nawracające zaburzenia równowagi mogą opóźniać rozwój motoryczny, utrudniać naukę czy wpływać na mowę i zachowanie. Ponadto regularne kontrole pozwalają monitorować ewolucję objawów i w porę wykryć moment, w którym BPVC zaczyna przybierać cechy migreny przedsionkowej, co umożliwia dostosowanie leczenia.

BPVC to nie wyrok!

Ogromne znaczenie ma edukacja i wsparcie rodziców. Napady zawrotów u dziecka potrafią wywołać silną niepewność, lęk, a nawet objawy depresyjne u opiekunów, wpływając na dynamikę całej rodziny. Dobra, spokojna komunikacja ze strony personelu medycznego – wyjaśnienie łagodnego charakteru schorzenia, opis rokowania i dostępnych form terapii – pozwala rodzicom zrozumieć sytuację, zmniejszyć lęk i lepiej wspierać dziecko w trakcie napadów. Dzięki temu BPVC, mimo że potrafi być trudnym doświadczeniem, nie musi oznaczać trwałych ograniczeń, a odpowiednio wcześnie rozpoznane i prowadzone pozwala dzieciom rozwijać się prawidłowo i prowadzić aktywne życie.