Badania przesiewowe słuchu noworodków

Badanie przesiewowe słuchu u noworodka to jedno z najważniejszych badań wykonywanych tuż po porodzie. Pozwala ono bardzo wcześnie zdiagnozować trwałe lub przejściowe zaburzenia słyszenia. To szczególnie istotne, bo niedosłuch w pierwszych miesiącach życia może nie dawać wyraźnych objawów. Jednocześnie negatywnie wpływa na rozwój mowy, komunikacji i późniejsze funkcjonowanie dziecka. Sam test jest krótki, bezbolesny i bezpieczny, ale jego wynik trzeba potraktować poważnie, niezależnie od tego, czy jest prawidłowy, czy wymaga dalszej diagnostyki niedosłuchu.

Sprawdź raport na temat badań przesiewowych słuchu noworodków, w tym znaczenie wskazówek dla członków rodziny. Biuletyn wydawany jest wspólnie przez brazylijskich i polskich ekspertów z dziedziny medycyny. Autorami opracowania są prof. dr Michele Vargas Garcia, Prof. Piotr H. Skarżyński oraz prof. dr Milaine Dominici Sanfins.

Cały biuletyn dostępny tutaj.

Na czym polega badanie przesiewowe słuchu u noworodka?

Badanie przesiewowe słuchu nie służy do postawienia ostatecznej diagnozy, lecz do wstępnej oceny, czy narząd słuchu dziecka reaguje prawidłowo na dźwięki. Jego celem jest jak najwcześniejsze wyłonienie noworodków, które powinny przejść dalszą diagnostykę audiologiczną, zanim ewentualny problem zacznie wpływać na rozwój mowy i przetwarzania dźwięków.

W badaniach przesiewowych słuchu u noworodków stosuje się przede wszystkim dwie metody: otoemisję akustyczną, czyli OAE, oraz słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu, określane jako ABR lub AABR. OAE ocenia odpowiedź ślimaka na bodziec dźwiękowy, natomiast AABR rejestruje reakcję drogi słuchowej i pnia mózgu na dźwięk za pomocą elektrod. Warto podkreślić, że badanie nie wymaga od dziecka żadnej aktywnej współpracy, a mimo to daje obiektywną informację o tym, czy słyszenie przebiega prawidłowo na bardzo wczesnym etapie życia.

Rodzicu, pamiętaj! 

Z perspektywy rodzica ważne jest też to, że wynik nie zależy od tego, czy noworodek prawidłowo reaguje na hałas w domu albo czy wydaje się spokojny. U tak małego dziecka codzienna obserwacja nie wystarcza do wykluczenia niedosłuchu, dlatego wprowadzono powszechne programy badań przesiewowych. Należy też podkreślić, że poważne zaburzenia słuchu występują u około 2-4 na 1000 noworodków, a część dzieci z niedosłuchem nie ma żadnych czynników ryzyka.

Kiedy i w jaki sposób wykonuje się test słuchu po urodzeniu?

Badanie przesiewowe słuchu  u noworodków wykonuje się zwykle jeszcze podczas pobytu w szpitalu, najczęściej w pierwszych dobach życia dziecka, często przed wypisem do domu. Zgodnie z zaleceniami wszystkie dzieci powinny mieć wykonany screening słuchu przed ukończeniem 1. miesiąca życia, a najlepiej jak najwcześniej jako element standardowej opieki noworodkowej.

Sam test trwa zwykle kilka minut i najłatwiej przeprowadzić go wtedy, gdy noworodek śpi lub jest spokojny. W przypadku OAE do przewodu słuchowego wkłada się małą sondę, która emituje dźwięki i rejestruje odpowiedź ucha wewnętrznego. W badaniu AABR wykorzystuje się dodatkowo elektrody, które zapisują odpowiedź układu słuchowego na bodźce akustyczne. Obie metody są nieinwazyjne, bezpieczne i nie powodują bólu.

Jeśli warunki podczas pierwszego testu nie są idealne, badanie może zostać powtórzone jeszcze w szpitalu albo krótko po wypisie. Ma to znaczenie, bo na wynik mogą wpływać czynniki przejściowe, takie jak hałas otoczenia, zaleganie mazi płodowej lub płynu owodniowego w przewodzie słuchowym czy  sam stan ucha środkowego. 

Przy ponownym badaniu lub wstępnej diagnostyce można wykonać audiometrię impedancyjną, która pomaga ocenić ucho środkowe i wychwycić zmiany wymagające leczenia.

Jak interpretować wyniki badania przesiewowego słuchu?

Prawidłowy wynik badania oznacza, że w momencie testu dziecko słyszało prawidłowo w zakresie ocenianym przez dane badanie przesiewowe. Nie jest to jednak gwarancja, że w przyszłości nie pojawią się zaburzenia słuchu, ponieważ część niedosłuchów ma charakter późno ujawniający się lub postępujący. Z tego powodu nawet po uzyskaniu dobrego wyniku rodzice powinni obserwować rozwój reakcji słuchowych i mowy dziecka.

Nieprawidłowy wynik pierwszego badania nie oznacza trwałej głuchoty ani nawet niedosłuchu. Bardzo często jest to jedynie sygnał, że test trzeba powtórzyć w lepszych warunkach albo rozszerzyć diagnostykę. 

Rodzic powinien więc czytać wynik badania w prosty sposób. „Badanie zaliczone” oznacza dobry wynik na danym etapie, natomiast „badanie niezaliczone” albo „wymaga kontroli” oznacza konieczność dalszego postępowania, a nie rozpoznanie choroby. To rozróżnienie jest bardzo ważne, bo zbyt szybkie wyciąganie wniosków zwiększa stres, a jednocześnie może odciągać uwagę od tego, co naprawdę istotne, czyli terminowego wykonania kolejnych badań.

Co zrobić, gdy noworodek nie przejdzie pierwszego badania słuchu?

Z pewnością nigdy nie należy odkładać dalszej diagnostyki. Jeśli noworodek nie przejdzie pierwszego screeningu słuchu, należy zgłosić się na powtórne badanie przesiewowe lub wstępne badanie diagnostyczne w terminie wskazanym przez personel medyczny. Warto dodać, że dzieci, które nie uzyskają prawidłowego wyniku w pierwszym teście, powinny mieć pełną ocenę słuchu wykonaną przez audiologa przed ukończeniem 3. miesiąca życia.

Rodzice powinni zadbać o dobre przygotowanie dziecka do wizyty, ponieważ spokojny sen ułatwia uzyskanie wiarygodnego wyniku. Nasi eksperci z MEDINCUS zalecają, aby zapewnić dziecku suchą pieluszkę, jedzenie lub picie oraz warunki sprzyjające zaśnięciu, bo wtedy badanie przebiega sprawniej. Przy ponownej ocenie specjalista może zebrać wywiad, zbadać dziecko i rozszerzyć procedurę o dodatkowe testy, w tym ocenę ucha środkowego. Warto też pamiętać o dwóch rzeczach, które dla rodzica są najważniejsze. 

• Po pierwsze, wynik nieprawidłowy bywa efektem przejściowych trudności fizjologicznych, a nie trwałej wady słuchu. 
• Po drugie, tylko szybkie dokończenie diagnostyki pozwala odróżnić sytuację niegroźną od takiej, która wymaga leczenia czy zastosowania wczesnej rehabilitacji słuchu i mowy.

Dlaczego wczesne wykrycie wad słuchu jest tak ważne dla rozwoju dziecka?

Pierwsze miesiące życia są ważne dla rozwoju mózgu, mowy i zdolności komunikacyjnych dziecka. Laryngolodzy zwracają uwagę, że jest to „złoty okres rozwoju mowy”, w którym bodźce słuchowe kształtują dojrzewanie ośrodków odpowiedzialnych za rozumienie dźwięków i naukę języka. Gdy dziecko nie słyszy prawidłowo, do mózgu dociera zbyt mało informacji akustycznych, co może ograniczać rozwój słuchowy i językowy. To właśnie dlatego współczesne standardy postępowania podkreślają zasadę 1-3-6, a więc:

• badanie przesiewowe słuchu u noworodka do 1. miesiąca życia,
• pełna diagnostyka do 3. miesiąca, 
• wdrożenie interwencji, czyli leczenia laryngologicznego do 6. miesiąca. 

Wczesne rozpoczęcie pomocy poprawia szanse dziecka na rozwój komunikacji, funkcjonowanie społeczne i późniejsze osiągnięcia szkolne. Im później rozpoznany niedosłuch, tym mniejsza skuteczność rehabilitacji, ponieważ z wiekiem spada plastyczność mózgu i trudniej nadrobić stracony czas.

Badania przesiewowe słuchu u noworodków: finalna myśl!

Rodzice nie powinni traktować badania przesiewowego słuchu u noworodków jako formalności do odhaczenia po porodzie. Jest to realne narzędzie wczesnego wykrywania problemów, które często nie są widoczne gołym okiem, a ich przeoczenie może mieć długofalowe konsekwencje dla rozwoju dziecka. Nawet przy prawidłowym wyniku warto obserwować, czy niemowlę reaguje na dźwięki, uspokaja się na głos opiekuna, lokalizuje źródło dźwięku i rozwija gaworzenie zgodnie z wiekiem.