Nagła utrata słuchu to poważny stan, w którym liczy się każda godzina. Im szybciej zostanie wdrożone leczenie, tym większa szansa na odzyskanie słuchu. Nie należy więc zakładać, że problem wynika jedynie z zatkanego ucha. Jeśli zauważysz nagłe pogorszenie słyszenia – nawet tylko w jednym uchu – jak najszybciej skontaktuj się z laryngologiem lub zgłoś się do ośrodka audiologicznego.
Czym jest nagła utrata słuchu i jakie daje objawy?
W medycynie pod pojęciem nagłej utraty słuchu najczęściej rozumie się nagły niedosłuch czuciowo-nerwowy, czyli odbiorcze upośledzenie słuchu wynikające z uszkodzenia ślimaka lub nerwu słuchowego. Klasyczne definicje mówią o ubytku około 30 dB w trzech sąsiadujących częstotliwościach, który rozwija się w ciągu trzech dób. Pacjenci często opisują ten stan jako nagłe pogorszenie słuchu, a więc „z dnia na dzień”, a czasem nawet „z minuty na minutę”. Charakterystyczne jest to, że problem pojawia się niespodziewanie, bez wcześniejszych, długotrwałych trudności ze słyszeniem.
Niedosłuch jednostronny
Najczęściej nagła utrata słuchu dotyczy jednego ucha, chociaż w rzadkich sytuacjach – np. przy ciężkich zakażeniach, urazie czy chorobie autoimmunologicznej – może być obustronna. Pacjenci opisują bardzo różne odczucia, od wrażenia zatkanego ucha lub pełności, przez słyszenie jak przez watę, po prawie całkowite wyłączenie słyszenia po jednej stronie. Często współistnieją dodatkowe objawy, zwłaszcza jednostronne szumy uszne, piski, szelesty, a także zawroty głowy czy zaburzenia równowagi. Może to sugerować zajęcie struktur ucha wewnętrznego oraz nerwu błędnego.
Utrata słuchu po przebudzeniu
U części pacjentów nagła utrata słuchu zostaje zauważona dopiero po przebudzeniu. Rano okazuje się, że jedno ucho słyszy znacznie gorzej lub nie odbiera dźwięków wcale. W niektórych przypadkach epizod ten poprzedza niedawno przebyta infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych. Należy jednak odróżnić nagłą utratę słuchu od przejściowego pogorszenia słyszenia spowodowanego katarem, dysfunkcją trąbki Eustachiusza czy zaleganiem wody w przewodzie słuchowym. Takim sytuacjom zwykle towarzyszą charakterystyczne objawy infekcji lub niedawny kontakt z wodą, a sam niedosłuch ma wtedy najczęściej charakter przewodzeniowy.
Każde nagłe, jedno- lub obustronne pogorszenie słuchu, które nie ustępuje samoistnie w ciągu kilku godzin, wymaga pilnej konsultacji laryngologicznej.
Jakie są najczęstsze przyczyny nagłego niedosłuchu?
Mimo rozwoju medycyny, w większości przypadków nie udaje się jednoznacznie wskazać przyczyny nagłego niedosłuchu. To wtedy mówimy o nagłej głuchocie idiopatycznej. Nie oznacza to jednak tego, że nie istnieją mechanizmy podejrzewane przez lekarzy najczęściej.
Najważniejszą grupą przyczyn nagłej utraty słuchu są zaburzenia naczyniowe, czyli pogorszenie przepływu krwi w delikatnym układzie naczyń ucha wewnętrznego, które może działać jak swoisty zawał ślimaka. Ryzyko rośnie przy:
- nadciśnieniu tętniczym,
- miażdżycy,
- cukrzycy,
- zaburzeniach krzepnięcia,
- gwałtownym, silnym stresie, który może wywołać skurcz naczyń.
Drugim kierunkiem są infekcje, zwłaszcza wirusowe. Często wskazuje się na wirusy opryszczki, półpaśca, grypy czy SARS-CoV-2, które mogą uszkadzać struktury ucha wewnętrznego bezpośrednio lub poprzez wywołanie stanu zapalnego i zaburzenie mikrokrążenia.
Nagła utrata słuchu bywa także związana z chorobami autoimmunologicznymi, w których układ odpornościowy atakuje własne tkanki, w tym ucho wewnętrzne. Inne możliwe przyczyny to uraz akustyczny (bardzo głośny dźwięk), tępy uraz głowy, barotrauma (gwałtowna zmiana ciśnienia np. podczas nurkowania czy lotu samolotem), toksyczne działanie leków ototoksycznych czy guzy kąta mostowo-móżdżkowego, takie jak nerwiak nerwu słuchowego. Czynniki ryzyka to również długotrwała ekspozycja na hałas, przewlekłe choroby uszu czy predyspozycja genetyczna.
Nagła utrata słuchu: kiedy liczy się każda godzina?
Nagła utrata słuchu jest traktowana przez specjalistów podobnie jak udar czy zawał, a więc jako stan nagły, w którym o efektach leczenia w dużym stopniu decyduje czas. Wytyczne towarzystw otolaryngologicznych podkreślają, że największa szansa na poprawę słuchu pojawia się wtedy, gdy leczenie (zwykle steroidowe) rozpocznie się w pierwszych dniach, najlepiej w ciągu 24-72 godzin od wystąpienia objawów. Po upływie dwóch tygodni skuteczność terapii spada, choć leczenie nadal jest zalecane i może być bardzo skuteczne, zwłaszcza przy ciężkim niedosłuchu.
Szczególną czujność trzeba zachować, gdy nagłej utracie słuchu towarzyszą objawy neurologiczne – osłabienie kończyn, zaburzenia mowy, opadanie kącika ust – wtedy konieczna jest natychmiastowa diagnostyka w kierunku udaru mózgu. Również silny ból ucha, ropny lub krwisty wyciek, wysoka gorączka wskazują raczej na ostre zapalenie ucha niż typową idiopatyczną nagłą głuchotę, ale w każdej z tych sytuacji szybka wizyta u lekarza jest najważniejsza.
Pacjencie, pamiętaj!
Nigdy nie czekaj, aż nagła głuchota czy niedosłuch sam przejdzie. Jeśli nagle gorzej słyszysz na jedno ucho, masz uczucie zatkania, pojawiają się szumy lub zawroty głowy, nie próbuj przez kilka dni stosować na własną rękę kropli na woskowinę czy domowych metod oczyszczających przewód słuchowy. Natychmiast zgłoś się do gabinetu laryngologa lub poradni audiologicznej. W razie braku szybkiego dostępu do specjalisty lepiej pojechać na ostry dyżur (SOR), gdzie lekarz może wstępnie ocenić, czy chodzi o nagły niedosłuch, czy o bardziej błahy problem, np. czop woskowinowy.
Jak wygląda diagnostyka nagłej utraty słuchu?
Pierwszym krokiem w przypadku nagłej utraty słuchu, jest dokładny wywiad. Laryngolog pyta o moment pojawienia się dolegliwości, ich dynamikę, wcześniejsze choroby, przebyte infekcje, urazy głowy, ekspozycję na hałas oraz przyjmowane leki (w tym potencjalnie ototoksyczne).
1. Badania otoskopowe
Następnie wykonuje się badanie otoskopowe, czyli ocenę przewodu słuchowego i błony bębenkowej, aby wykluczyć proste przyczyny przewodzeniowe (np. czop woskowinowy, wysięk w jamie bębenkowej, ostre zapalenie ucha). Często wykonywane są także testy, które pomagają odróżnić niedosłuch przewodzeniowy od odbiorczego.
2. Audiologia i foniatria
Duże znaczenie ma audiometria tonalna, a więc badanie, w którym określa się próg słyszenia dla poszczególnych częstotliwości, co pozwala potwierdzić nagły niedosłuch czuciowo-nerwowy i ocenić jego stopień. Uzupełniająco wykonuje się niekiedy tympanometrię, badanie otoemisji akustycznych oraz słuchowe potencjały wywołane z pnia mózgu (ABR), zwłaszcza gdy objawy są nietypowe lub podejrzewa się inne choroby nerwu słuchowego.
Badania te są bezbolesne, a w nowoczesnych ośrodkach audiologicznych, można je przeprowadzić w krótkim czasie w jednym miejscu.
3. Rezonans magnetyczny
U części pacjentów konieczne jest również wykonanie rezonansu magnetycznego z oceną przewodów słuchowych wewnętrznych i kąta mostowo-móżdżkowego, aby wykluczyć zmiany guzowate, np. nerwiaka nerwu słuchowego.
4. Badania laboratoryjne
Badania laboratoryjne zlecane są zwykle pod kątem chorób autoimmunologicznych, zaburzeń krzepnięcia, infekcji czy zaburzeń metabolicznych. Dobiera się je w zależności od obrazu klinicznego. Taka kompleksowa diagnostyka pozwala z jednej strony jak najszybciej rozpocząć leczenie, z drugiej, nie przeoczyć poważnych, potencjalnie groźnych przyczyn nagłej utraty słuchu.
Leczenie nagłej utraty słuchu – dostępne metody terapeutyczne
Podstawą leczenia idiopatycznej nagłej utraty słuchu są glikokortykosteroidy, czyli leki steroidowe. Mogą być podawane ogólnoustrojowo – doustnie lub dożylnie – a także miejscowo, bezpośrednio do jamy bębenkowej (podanie transtympanalne), co pozwala uzyskać wysokie stężenie leku w uchu wewnętrznym przy mniejszym obciążeniu organizmu. Steroidy działają przeciwzapalnie, zmniejszają obrzęk, poprawiają mikrokrążenie i tym samym mogą zwiększać szansę na poprawę słuchu, szczególnie gdy terapia zostanie wdrożona wcześnie.
Tlenoterapia hiperbaryczna przy nagłej utracie słuchu
Jako metody wspomagające rozważa się tlenoterapię hiperbaryczną, czyli leczenie w komorze hiperbarycznej, gdzie pacjent oddycha czystym tlenem pod zwiększonym ciśnieniem. Poprawia to utlenowanie tkanek, w tym struktur ucha wewnętrznego, co w połączeniu z leczeniem steroidowym może zwiększać odsetek osób, u których słuch częściowo wróci, choć terapia ta dostępna jest głównie w wyspecjalizowanych ośrodkach.
Eliminacja przyczyny niedosłuchu lub głuchoty
Jeżeli uda się ustalić konkretną przyczynę nagłej utraty słuchu, leczenie musi być ukierunkowane właśnie na nią. Tym samym inaczej postępuje się w przypadku barotraumy, inaczej przy ciężkiej infekcji, urazie czy chorobie autoimmunologicznej. Równolegle ważne jest leczenie objawowe: łagodzenie zawrotów głowy, kontrola szumów usznych, korekta terapii lekami potencjalnie ototoksycznymi, a także wyrównanie ciśnienia tętniczego, glikemii i innych czynników ryzyka naczyniowego.
W specjalistycznych ośrodkach plan terapii przy nagłej utracie słuchu ustala się indywidualnie. Uwzględnia się wiek, nasilenie niedosłuchu, choroby współistniejące i wyniki badań audiologicznych oraz obrazowych. Ważne są też techniki wspomagające oraz nowoczesne procedury medyczne. Przykładem może być terapia szumów usznych urządzeniem Lenire®, która dostępna jest w naszej sieci MEDINCUS.
Czy można odzyskać słuch po nagłym niedosłuchu?
Rokowania są bardzo zróżnicowane. Część chorych odzyskuje słuch całkowicie, inni niestety tylko częściowo. Zdarza się również tak, że u pacjenta pozostaje trwały ubytek. Do czynników sprzyjających dobremu rokowaniu należą m.in.:
- łagodniejszy stopień ubytku przy rozpoznaniu,
- brak silnych zawrotów głowy,
- młodszy wiek,
- szybkie rozpoczęcie leczenia,
- brak chorób towarzyszących,
- brak w wywiadzie wcześniej przebytych chorób narządu słuchu.
Nagły niedosłuch a poprawa komfortu życia
Jeżeli mimo prawidłowo prowadzonej terapii słuch nie wraca do satysfakcjonującego poziomu, nadal można zastosować terapie ukierunkowane na to, aby poprawić komfort życia. W zależności od stopnia ubytku w grę wchodzą aparaty słuchowe, systemy wspomagające słyszenie czy w przypadku głębokiej głuchoty, innowacyjne implanty ślimakowe. Bardzo ważna jest też rehabilitacja słuchu oraz terapia szumów usznych, które często utrzymują się po epizodzie nagłej utraty słuchu i potrafią być bardziej dokuczliwe niż sam ubytek.
Wyspecjalizowane centra słuchu i mowy – takie jak nasza sieć MEDINCUS – oferują pacjentom nie tylko leczenie ostrej fazy nagłej utraty słuchu, lecz także pełną diagnostykę, dobór aparatów słuchowych, programy rehabilitacji słuchu i kontrole w dłuższej perspektywie.
Jeśli zauważysz u siebie nagłą utratę słuchu, potraktuj ją jak prawdziwy alarm. Zgłoś się do lekarza jak najszybciej, a dalsze kroki – diagnostykę, leczenie i rehabilitację – powierz zespołowi doświadczonych specjalistów. Dzięki temu maksymalnie wykorzystasz szansę na odzyskanie słuchu i zmniejszysz ryzyko trwałego ubytku.