Utrata słuchu w jednym uchu, nagła lub narastająca, to zawsze objaw, którego nie wolno bagatelizować, szczególnie jeśli pojawia się bez wyraźnej przyczyny, jak uraz czy infekcja. Może być związana z niegroźnym czopem woskowiny, ale także z tzw. nagłą głuchotą, która jest stanem nagłym w otolaryngologii. Taki przypadek wymaga pilnej diagnostyki oraz wdrożenia leczenia w gabinecie laryngologa w możliwie najkrótszym czasie. Dowiedz się razem z nami, jakie mogą być przyczyny niedosłuchu jednostronnego, jakie objawy powinny Cię szczególnie zaniepokoić i kiedy konieczna jest pilna pomoc lekarska.
Nagła utrata słuchu w jednym uchu: możliwe przyczyny
Z medycznego punktu widzenia niedosłuch w jednym uchu może wynikać z dwóch głównych mechanizmów:
- przewodzeniowego (gdy fale dźwiękowe nie docierają prawidłowo do ucha wewnętrznego);
- odbiorczego, zwanego też czuciowo-nerwowym (gdy uszkodzony jest ślimak lub nerw słuchowy).
Lekarz zawsze musi odróżnić te dwie sytuacje, bo ich przyczyny i leczenie są zupełnie różne.
Przyczyny problemów ze słuchem w jednym uchu, które mogą przydarzyć się każdemu z nas
Do przyczyn przewodzeniowych należą m.in. czop woskowiny, wysięk za błoną bębenkową przy zapaleniu ucha środkowego, obrzęk przewodu słuchowego w przebiegu zapalenia ucha zewnętrznego czy perforacja błony bębenkowej po urazie lub nagłych zmianach ciśnienia (np. po locie samolotem, nurkowaniu). Powyższe przyczyny często da się stosunkowo łatwo rozpoznać podczas badania otoskopowego i w stanowczej większości przypadków da się je skutecznie leczyć miejscowo lub zabiegowo, np. poprzez usunięcie woskowiny lub leczenie infekcji.
Czym jest nagła głuchota?
Znacznie bardziej niepokojąca jest nagła jednostronna utrata słuchu o charakterze odbiorczym, czyli nagła głuchota idiopatyczna, która rozwija się zwykle w ciągu maksymalnie 72-godzin. Pacjent może obudzić się rano z wyraźnie gorszym słuchem w jednym uchu, zauważyć problem podczas rozmowy telefonicznej albo odnieść wrażenie, że dźwięk drastycznie „przyciszono” po jednej stronie. Dokładna przyczyna nagłej głuchoty często pozostaje nieznana, ale w literaturze naukowej i praktyce klinicznej wymienia się jako możliwe mechanizmy:
- zaburzenia krążenia w naczyniach ucha wewnętrznego,
- mikrozakrzepy,
- infekcje wirusowe uszkadzające nerw słuchowy,
- reakcje autoimmunologiczne
- czynniki zapalne i obrzęki.
Kiedy jeszcze może pojawić się niedosłuch jednostronny?
Niedosłuch jednostronny może być również związany z chorobą Ménière’a, w której epizody pogorszenia słuchu współwystępują z szumami usznymi i napadami zawrotów głowy. Inną ważną przyczyną są powikłania po zapaleniach ucha środkowego, a także urazy głowy i długotrwała ekspozycja na hałas, w tym tzw. pojedyncze urazy akustyczne. W części przypadków niedosłuch w jednym uchu narasta powoli, ale nawet wtedy wymaga diagnostyki, bo może być pierwszym objawem choroby ogólnoustrojowej lub zmian nowotworowych w obrębie kąta mostowo-móżdżkowego.
Jakie objawy mogą towarzyszyć przy niedosłuchu jednostronnym?
Pacjenci z niedosłuchem jednostronnym często opisują uczucie zatkania lub pełności w uchu, tak jakby nosili w nim zatyczkę, mimo że przewód słuchowy może być zupełnie drożny. Typowe jest także wrażenie, że dźwięki są zniekształcone lub wyraźnie cichsze po stronie objętej problemem, co utrudnia prowadzenie rozmów, szczególnie w hałasie.
Szum uszny, czyli jeden z częstych objawów niedosłuchu jednostronnego
Jednym z najczęstszych objawów towarzyszących nagłej utracie słuchu jest szum uszny. Może on przyjmować formę piszczenia, dzwonienia, buczenia czy szumu podobnego do odgłosu wiatru. Jego pojawienie się równocześnie z nagłym pogorszeniem słuchu jest istotnym sygnałem alarmowym. Część pacjentów zgłasza także zawroty głowy, zaburzenia równowagi, nudności czy nawet paniczny lęk związany z nagłą utratą kontroli nad własnym ciałem.
Niedosłuch jednostronny: jakie objawy towarzyszące powinny nas zaniepokoić?
Warto podkreślić, że w przebiegu nagłej głuchoty jednostronnej objawy mogą pojawić się w różnym natężeniu i formie. Niektórzy pacjenci opisują pojawienie się dolegliwości, jako nagłe i głośne pstryknięcie lub gong w uchu, po którym słuch wyraźnie się pogarsza. Inni zauważają problem dopiero rano lub przy próbie rozmowy przez telefon po stronie chorego ucha.
Jak już wspomnieliśmy, poza nagłą utratą słuchu typowymi objawami są także: wrażenie pełności w uchu, zniekształcenia dźwięków i trudności w rozumieniu mowy, mimo że dźwięki są wciąż słyszalne, ale z dużo mniejszą głośnością.
Pilna konsultacja laryngologiczna? Nie zwlekaj z diagnostyką!
Objawy niedosłuchu jednostronnego, które powinny skłonić nas do pilnej konsultacji laryngologicznej lub wizyty na SOR, to:
- nagłe, wyraźne pogorszenie słuchu w jednym uchu, zauważone w ciągu kilku godzin;
- pojawienie się lub nasilenie szumu usznego i uczucia pełności w uchu;
- towarzyszące zawroty głowy, zaburzenia równowagi, nudności lub wymioty.
- inne nietypowe objawy, które wpływają na samopoczucie czy komfort psychiczny.
Kiedy brak słyszenia na jedno ucho wymaga pilnej pomocy lekarskiej?
Zalecenia laryngologów są bardzo jasne, a więc każda nagła utrata słuchu, szczególnie w jednym uchu, powinna być traktowana jako stan nagły. Oznacza to, że nie należy czekać, aż dolegliwość ustanie, tylko jak najszybciej zgłosić się do lekarza rodzinnego, laryngologa lub – jeśli objawy są bardzo nagłe i wyraźne – bezpośrednio do szpitalnego oddziału ratunkowego.
Za szczególnie alarmujące uważa się sytuacje, gdy utrata słuchu, która nie jest związana z niedrożnością i czopem woskowinowym, rozwija się w ciągu maksymalnie 72 godzin, a objawy są wyraźnie jednostronne. Taki obraz jest typowy dla nagłej głuchoty odbiorczej (inaczej niedosłuch odbiorczy czy niedosłuch czuciowo-nerwowy). W takim przypadku rokowanie jest zdecydowanie lepsze, jeśli diagnostyka i leczenie zostaną podjęte szybko, najlepiej w ciągu pierwszych dni. Warto dodać, że takie rozpoznanie pozwala na błyskawiczne rozpoczęcie terapii, co istotnie zwiększa szansę na odzyskanie słuchu.
Bezwzględnej pilnej konsultacji wymagają także sytuacje, gdy utracie słuchu towarzyszą silne zawroty głowy, objawy ogniskowe (np. asymetria twarzy sugerująca uszkodzenie nerwu twarzowego), ciężki ból ucha, wyciek krwi lub ropy z przewodu słuchowego. W takich przypadkach laryngolog musi wykluczyć nie tylko nagłą głuchotę idiopatyczną, ale również m.in. ostre zapalenie ucha środkowego z powikłaniami, uraz, zakrzepicę naczyń czy zmiany w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
Wczesna diagnostyka niedosłuchu jednostronnego to szansa na powrót do pełni zdrowia
Warto podkreślić, że ośrodki specjalizujące się w diagnostyce i leczeniu zaburzeń słuchu, takie jak nasza sieć placówek Centrum Słuchu i Mowy MEDINCUS, zwracają szczególną uwagę na szybkie skierowanie pacjenta z podejrzeniem nagłej głuchoty na badania audiologiczne i obrazowe. Wczesna diagnostyka pozwala na szybkie wdrożenie odpowiednich metod terapii oraz ograniczenie ryzyka utrwalenia niedosłuchu.
Diagnostyka niedosłuchu jednostronnego: jakie badania warto wykonać?
Pierwszym etapem diagnostyki w przypadku niedosłuchu jednostronnego jest dokładny wywiad lekarski oraz badanie otoskopowe, czyli ocena przewodu słuchowego zewnętrznego i błony bębenkowej. Pozwala to wykryć takie przyczyny, jak:
- czop woskowinowy,
- perforacja błony,
- cechy zapalenia ucha zewnętrznego lub środkowego,
- obecność płynu za błoną bębenkową
- inne widoczne nieprawidłowości.
Następnie wykonywane są badania audiologiczne, przede wszystkim audiometria tonalna, która określa próg słyszenia dla różnych częstotliwości, oraz audiometria słowna oceniająca rozumienie mowy. W nagłej głuchocie odbiorczej typowy jest nagły, wyraźny ubytek słuchu w zakresie co najmniej trzech sąsiednich częstotliwości.
Uzupełnieniem diagnostyki mogą być obiektywne testy słuchu, takie jak otoemisje akustyczne (OAE) czy specjalistyczne badania, które pozwalają ocenić funkcję ślimaka i nerwu słuchowego. W przypadku podejrzenia np. zmian guzowatych standardem jest skierowanie na rezonans magnetyczny (MRI) lub inne badania obrazowe głowy.
Warto wiedzieć!
W wielu sytuacjach lekarz zleca również badania krwi w kierunku zakażeń wirusowych, chorób autoimmunologicznych, zaburzeń krzepnięcia czy innych zaburzeń ogólnoustrojowych, które mogą mieć związek z nagłą utratą słuchu.
Leczenie problemów ze słuchem w jednym uchu. Poznaj dostępne metody
Dobór metody leczenia niedosłuchu jednostronnego, zależy przede wszystkim od rodzaju i przyczyny niedosłuchu, dlatego tak ważne jest, aby nie zwlekać z diagnostyką, gdy rzeczywiście przestajesz słyszeć. W przypadku przyczyn przewodzeniowych, takich jak czop woskowinowy czy wysięk w uchu środkowym, skuteczne może być mechaniczne usunięcie woskowiny, leczenie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz – jeśli to konieczne – zabiegi laryngologiczne (np. drenaż jamy bębenkowej).
Inaczej jest w przypadku głuchoty idiopatycznej, której terapia jest bardziej złożona, a efekty mniej przewidywalne.
Steroidoterapia przy niedosłuchu jednostronnym
W nagłej głuchocie idiopatycznej standardem postępowania jest jak najszybsze włączenie steroidoterapii, zwykle w postaci doustnych kortykosteroidów lub podawania steroidu bezpośrednio do ucha środkowego. Ma to na celu zmniejszenie obrzęku i stanu zapalnego w obrębie ślimaka. Steroidy są najczęściej stosowaną i najlepiej udokumentowaną metodą leczenia nagłej utraty słuchu, a szansa na poprawę jest większa przy łagodniejszym ubytku i szybkim rozpoczęciu terapii.
W części przypadków, szczególnie w Europie, stosuje się także dodatkowe leczenie poprawiające mikrokrążenie, leki przeciwwirusowe lub przeciwobrzękowe, a w wybranych sytuacjach również terapię tlenem hiperbarycznym. Jednocześnie badania kliniczne nowych preparatów mają na celu opracowanie bardziej celowanych terapii, choć dotąd należy zauważyć brak jednego standardu farmakologicznego poza steroidami.
Rehabilitacja słuchu i dobór aparatów słuchowych
Mimo optymalnego leczenia u części pacjentów niedosłuch jednostronny utrwala się częściowo lub całkowicie, dlatego ogromne znaczenie ma rehabilitacja słuchu i dobór odpowiednich aparatów słuchowych lub systemów wspomagających. W przypadkach głębokiego niedosłuchu jednostronnego rozważa się na przykład aparaty typu CROS/BiCROS, a przy obustronnych, bardzo głębokich ubytkach, implanty ślimakowe, co pozwala poprawić rozumienie mowy oraz oczywiście komfort życia.
Leczenie szumu usznego
Istotnym elementem leczenia jest także postępowanie z szumami usznymi, które mogą utrzymywać się nawet po częściowej poprawie słuchu. Wykorzystuje się wiele technik, w tym treningi słuchowe, maskowanie szumu przy pomocy specjalnych aparatów oraz wsparcie psychologiczne, aby zmniejszyć subiektywną uciążliwość objawów. Nowoczesne metody otolaryngologiczne i audiologiczne, łączą farmakoterapię, protetykę słuchu i rehabilitację, oferując pacjentom kompleksową opiekę nad słuchem, od szybkiej diagnostyki po długoterminowe wsparcie i profilaktykę.
Na koniec warto podkreślić, jeśli nagle nie słyszysz na jedno ucho, nie zakładaj, że to tylko zatkane ucho. Czas ma duże znaczenie, a szybka konsultacja laryngologiczna i wykonanie podstawowych badań może zadecydować o tym, czy słuch uda się uratować.